De verbindende kracht van poëzie

Presentatie Ontbijtpoëzie en Russische kindergedichten in Godert Walter

IMG-20170130-WA0026Deze Poëziemarathon deed ik al eerder verslag van de eerste ochtend van Ontbijtpoëzie, het project van universiteitsdichteres Esmé van den Boom, waarbij ze nietsvermoedende ontbijters in de HEMA verraste met een ter plekke geschreven én uitgetypt gedicht. Daar ze nog nooit met een typemachine had gewerkt, vroeg ik mij bezorgd af of ze het allemaal wel onder de knie zou krijgen tijdens de drie ochtenden dat het project zou duren. Nadat ik het hele weekend in spanning had gezeten, is het moment deze maandagochtend dan daar: om 11:00 uur presenteert Esmé in de kantine van het Harmoniecomplex de eindresultaten.

IMG-20170130-WA0025Boven, in een hoekje, staat prominent op een tafeltje haar typemachine. Nog helemaal intact, dat is in elk geval al een hele zorg minder. Een select gezelschap verzamelt zich om haar heen. De studenten die er al zitten kijken niet op of om. Ik hou mezelf voor dat ze vast te druk zijn met het leren van tentamens. Half om half had ik verwacht dat Esmé, zo naast haar typemachine, nu met een overheadprojector aan zou komen zetten, maar ze heeft een hypermodern scherm geregeld, met daarop een wolk van een PowerPoint. Niettemin, in haar hand houdt ze een stapeltje velletjes onvervalst carbonpapier. Ze begint te vertellen, zonder microfoon. Over de avonturen die ze iedere ochtend heeft beleefd in het restaurant van de HEMA. Over alle bijzondere mensen die ze heeft mogen ontmoeten, van stamgasten tot levenslange vriendinnen, van gezinnen met peuters tot verse stelletjes. Voor hen allemaal heeft ze, steeds in slechts een paar minuten tijd, een gedicht geschreven. Op het scherm verschijnen portretten van de gelukkigen, met ‘hun’ gedicht ernaast. Esmé’s project laat zien, hoe cliché het ook mag klinken, dat ieder mens bijzonder is. Ze weet dit steeds opnieuw te verwoorden in alle unieke gedichten die voorbijkomen. Ik blijf me verbazen over de constante kwaliteit van de werkjes, die allemaal in een moordend tempo zijn geschreven. Een prachtig project, waarvan ik hoop dat het nog eens zal worden gedaan. Zo denkt Esmé er ook over. “Een volgende keer wil ik het met meerdere dichters én meerdere typemachines doen!” Een fantastisch idee wat mij betreft, maar ik hoop dat die andere dichters dan ook de persoonlijke en gevoelige snaar weten te raken op de manier waarop Esmé dat keer op keer heeft weten te doen. Na afloop van haar presentatie weet ze van geen ophouden: ze neemt plaats achter haar typemachine, waar ze inmiddels behoorlijk mee uit de voeten kan, afgezien van wat ruzietjes met het lint. Een laatste ronde, alleen dan zonder het ontbijt. Ik observeer haar terwijl een bejaarde dame tegenover de typemachine plaatsneemt. Esmé neemt alle tijd en keuvelt wat met haar over Hannah van Binsbergen en de VSB-prijs. Ze laat zien dat poëzie helemaal niet alleen is voorbehouden aan obscure types in rokerige kroegjes met veel glazen wijn, maar ook gewoon hier, in de kantine van de Harmonie, een band kan smeden tussen twee wildvreemden.

Om 16:15 uur stap ik de drempel van boekhandel Godert Walter over, waar achterin een paar stoeltjes zijn klaargezet. Naar aanleiding van het verschijnen van de bundel Bij mij op de maan, vertalingen van Russische kindergedichten, zullen Groninger dichters Renée Luth en Richard Nobbe vertalingen voordragen, waarbij slavist Marietta de Waard het Russische origineel voor haar rekening neemt. Alle drie dragen ze een bontmuts, die Godert Walter blijkbaar nog ergens had liggen. Even vraag ik mij af of ik niet toevallig middenin een communistisch bolwerk ben beland, al helemaal wanneer Richard aankondigt uit het ‘rode’ Winschoten te komen.

IMG-20170130-WA0019De dichters worden deze tweede ronde van vanmiddag bijgestaan door de Russische Ilona Cherepanova, in het dagelijks leven cuisinier bij ‘Russian Culinair’. Wanneer zij in het Russisch een gedicht over een jongetje op zijn eerste schooldag mag voordragen, schieten de tranen haar in de ogen. Even moet ik denken aan dat nummer van Sting over de Russen (“I hope the Russians love their children too”). Hier, in een kleine boekhandel in Groningen, vindt niet zomaar een literaire middag plaats met gekke dichters die een bontmuts opzetten, maar een klein protest tegen het wederzijdse wantrouwen tussen het Westen en Rusland. Ilona Cherepanova is deze middag een welkome toevoeging. Op hartverwarmende wijze weet ze na elk gedicht wel iets te vertellen, over de Russische cultuur, over haar jeugd, maar ook over alle (!) poëten wiens werk wordt voorgedragen. Daar kunnen wij in Nederland nog wel iets van leren. Vlagen heimwee, maar ook trots klinken door in haar dapper Nederlands sprekende stem. Ondertussen vertoont Richard verder weinig rode trekken. Slechts één keer kiest hij voor een propagandistisch kinderrijmpje, verder gaat zijn voorkeur uit naar gedichten over katten en een enkele hond. Toegegeven, prioriteiten zijn prioriteiten. Naast katten is ook verwarring een terugkerend thema in de gedichten, zodat ik soms moet denken aan Michail Boelgakov’s De meester en Margarita en aan Venedikt Jerofejev’s Moskou op sterk water, maar dan voor kinderen.

Stuk voor stuk weten de gedichten het publiek even mee te nemen naar het gewone leven in Rusland. Een Rusland van buiten het kader van onze nieuwszenders, een Rusland dat zich niet bewust is van de verschillen met het Westen, waar kinderen ook gewoon opgroeien en lief worden gehad. Ook hier blijkt de verbindende kracht van poëzie. Misschien was het niet bewust gedaan, maar de Poëziemarathon weet hier, helemaal achterin Godert Walter, culturen te verbinden, in een tijd waarin dat misschien wel harder nodig is dan ooit.

Door: Mirjam Deckers

Foto’s: Mineke Hoekstra en Maarten Praamstra